Czasami trudno powiedzieć, od czego właściwie zaczęło się to przeczucie.
Może Twoje dziecko jeszcze nie mówi, chociaż inne dzieci w jego wieku zaczynają już budować pierwsze zdania. Może nie zawsze reaguje na imię. Nie pokazuje Ci palcem samolotu na niebie ani psa za oknem. Bawi się trochę inaczej. Bardzo źle znosi zmianę planu. Zatyka uszy przy dźwiękach, które innym zupełnie nie przeszkadzają.
A może nie potrafisz wskazać jednej konkretnej rzeczy. Po prostu czujesz, że coś w rozwoju Twojego dziecka Cię niepokoi.
I bardzo często właśnie od tego zaczyna się droga rodzica.
Jeśli coś Cię niepokoi, warto to sprawdzić
Nie po to, żeby na siłę szukać diagnozy. I nie dlatego, że każde dziecko, które później zaczyna mówić, nie patrzy długo w oczy albo nie lubi zmian, jest dzieckiem w spektrum. Nie jest Ale obawy rodzica dotyczące rozwoju dziecka są wystarczającym powodem, żeby przyjrzeć się mu dokładniej. Specjaliści również nie powinni ich bagatelizować tylko dlatego, że podczas krótkiej wizyty dziecko zachowywało się inaczej. NICE zaleca traktowanie takich sygnałów poważnie, a AAP rekomenduje dodatkową ocenę rozwoju zawsze wtedy, gdy rodzic lub specjalista zgłasza niepokój.
I tak naprawdę oba możliwe scenariusze są dobre.
Jeśli okaże się, że rozwój dziecka przebiega prawidłowo – świetnie. Dostajesz odpowiedź i możesz przestać się martwić.
Jeśli natomiast okaże się, że dziecko rzeczywiście rozwija się inaczej albo potrzebuje dodatkowego wsparcia – też jesteś już krok dalej. Wiesz, czego szukać, możesz lepiej rozumieć swoje dziecko i zacząć mu pomagać.
Co może zwrócić Twoją uwagę?
U małego dziecka niepokój może dotyczyć przede wszystkim komunikacji, kontaktu społecznego, zabawy, zachowania, powtarzalności oraz sposobu reagowania na bodźce. Tak właśnie grupowane są również cechy mogące sugerować autyzm w zaleceniach NICE i CDC.
Warto przyjrzeć się rozwojowi dziecka, jeśli na przykład:
• nie reaguje lub rzadko reaguje na swoje imię,
• ma ograniczony kontakt wzrokowy lub wyraźnie go unika,
• rzadko spogląda na rodzica, aby podzielić się z nim zainteresowaniem lub emocją,
• nie wskazuje palcem, aby coś pokazać lub o coś poprosić,
• rzadko używa gestów takich jak „pa-pa”, kiwanie głową czy pokazywanie,
• nie przynosi i nie pokazuje rodzicowi interesujących go przedmiotów,
• ma opóźniony rozwój mowy albo nie mówi,
• powtarza zasłyszane słowa lub całe wypowiedzi, ale nie zawsze wykorzystuje mowę do komunikowania swoich potrzeb,
• ma trudność z inicjowaniem i podtrzymywaniem kontaktu z innymi osobami,
• wydaje się mało zainteresowane innymi dziećmi lub częściej wybiera samotną zabawę,
• ma trudność z naśladowaniem gestów, ruchów czy zachowań innych osób,
• nie rozwija zabawy „na niby”, np. karmienia lalki, usypiania misia czy udawania rozmowy telefonicznej,
• wykorzystuje zabawki w nietypowy, powtarzalny sposób, np. długo obraca kołami samochodu zamiast się nim bawić,
• układa przedmioty w rzędy lub silnie przywiązuje się do określonego sposobu zabawy,
• wykonuje powtarzalne ruchy, np. macha rękami, kołysze się, obraca wokół własnej osi,
• bardzo źle reaguje na zmianę planu, miejsca, kolejności wykonywania czynności lub codziennych rytuałów,
• wykazuje nietypowo silne zainteresowanie konkretnymi przedmiotami, ich fragmentami lub określonym tematem,
• reaguje bardzo intensywnie na dźwięki, światło, zapach, dotyk, fakturę ubrań lub jedzenia,
• przeciwnie – może słabo reagować na ból, zimno czy inne bodźce,
• doświadcza częstych, trudnych do wyjaśnienia napadów złości,
• utraciło wcześniej posiadane umiejętności, np. przestało używać słów, wskazywać, reagować na imię lub nawiązywać kontakt.
CDC wskazuje wśród wczesnych sygnałów m.in. niewielką liczbę gestów, brak pokazywania innym interesujących rzeczy, brak wskazywania w celu dzielenia zainteresowania czy późniejsze trudności z dołączaniem do zabawy innych dzieci.
Jest jednak jeden sygnał, którego nie warto przeczekiwać
Jeżeli dziecko traci umiejętności, które wcześniej już posiadało , na przykład przestaje używać słów, których wcześniej używało, przestaje wskazywać, reagować na imię albo wyraźnie wycofuje się z kontaktu – warto skonsultować to możliwie szybko.
Nie oznacza to automatycznie autyzmu. Wymaga jednak oceny specjalisty.
Nie szukaj „wszystkich objawów”
To bardzo ważne.
Dziecko w spektrum nie musi mieć wszystkich zachowań z internetowej listy. Jedno może dużo mówić, inne nie mówić wcale. Jedno będzie szukało kontaktu, ale robiło to w charakterystyczny dla siebie sposób. Inne może być niezwykle towarzyskie. U części dzieci różnice są widoczne bardzo wcześnie, u innych stają się bardziej zauważalne dopiero wtedy, gdy rosną wymagania społeczne.
NICE podkreśla również, że autyzm może być trudniej zauważalny m.in. u dziewczynek, a część dzieci może przez pewien czas kompensować swoje trudności.
Dlatego lista objawów nigdy nie zastępuje diagnozy.
A jeśli nadal nie wiesz?
Nie musisz wiedzieć.
Rodzic nie musi umieć rozpoznać autyzmu. Nie musi znać kryteriów diagnostycznych ani zdecydować: „moje dziecko jest w spektrum”. Wystarczy: „Coś mnie niepokoi i chciałabym to sprawdzić”.
To naprawdę dobry początek.
Badanie przesiewowe czy konsultacja nie są diagnozą – mają pomóc zdecydować, czy potrzebna jest dalsza ocena. AAP zaleca badania przesiewowe w kierunku autyzmu u wszystkich dzieci w wieku 18 i 24 miesięcy, a dodatkową ocenę zawsze wtedy, kiedy pojawiają się obawy dotyczące rozwoju.
I chyba właśnie to chciałabym powiedzieć rodzicom najmocniej: nie bój się sprawdzić.
Jeśli Twoje obawy się nie potwierdzą – zyskasz spokój.
Jeżeli się potwierdzą – zyskasz coś równie ważnego: wiedzę o swoim dziecku. A kiedy zaczynamy rozumieć, skąd biorą się jego trudności i czego potrzebuje, możemy zacząć naprawdę mądrze je wspierać.
